ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΑΤΛΑΣ
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΛΛΑΔΑ
Βύρων Κοτζαμάνης, Βασίλης Παππάς
Αθήνα, ΙΔΕΜ, 2026,
ISBN 978-618-87352-1-7
Ο Άτλας αποτυπώνει τις δημογραφικές εξελίξεις των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το 1960, εξετάζει τις συγκλίνουσες ή αποκλίνουσες πορείες στο εσωτερικό της και, ταυτόχρονα, αναδεικνύει και κάποιες από τις «ιδιαιτερότητες» της χώρας μας. Είναι οργανωμένος σ’ επτά μεγάλες ενότητες: Συγκέντρωση και κατανομή πληθυσμού, Γήρανση, Φυσικά Ισοζύγια, Μεταναστευτικά Ισοζύγια, Γονιμότητα, Γαμηλιότητα και Θνησιμότητα. Για την παρουσίαση των δεδομένων/δεικτών και την χαρτογραφική τους απεικόνιση έχουν επιλεγεί τρεις διαδοχικές χρονικές τομές: 1960, 1980 και 2023/2024. Η πρώτη επιβλήθηκε εκ των πράγματων, καθώς πριν το 1960 δεν υπάρχουν συγκρίσιμα δεδομένα και για τις 27 χώρες της Ένωσης. Το 1980, γιατί το τέλος της δεκαετίας του ‘70 – αρχές της δεκαετίας του ’80 – ανοίγει μια νέα περίοδος όπου οι σημαντικές αλλαγές των τριών πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών σε πλήθος πεδίων, σε συνδυασμό με τις αλλαγές προτέρων αξιών, στάσεων και συμπεριφορών, αρχίζουν πλέον να αποτυπώνονται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό και στους δημογραφικούς δείκτες των χωρών που αποτελούν σήμερα την ΕΕ27. Το δε 2023/2024 γιατί είναι οι πλέον πρόσφατες χρονιές για τις οποίες διαθέτουμε στοιχεία και για τις 27 χώρες – μέλη της Ε.Ε. ή υπολογίσθηκαν για την δημιουργία του άτλαντα αυτού.
Τα δεδομένα προέρχονται κυρίως από τη EUROSTAT (https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/data/database/). Ενίοτε προσφύγαμε και στην παραχωρηθείσα στο ΙΔΕΜ βάση δεδομένων από το ανενεργό σήμερα Ευρωπαϊκό Δημογραφικό Παρατηρητήριο (Observatoire Demographique Europeen – ODE) καθώς και στις δημοσιεύσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης (European Council, Recent Demographic Development in Europe, 1985 – 2000). Τέλος, επικουρικά, για τις συμπληρώσεις κάποιων κενών, χρησιμοποιήθηκαν και κάποιες άλλες βάσεις όπως αυτή του ΟΟΣΑ, οι Human Life-Table , Human mortality και Human fertility Database, τα δεδομένα της Διεύθυνσης Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών (United Nations, Population Division, World Population Prospects, 2024/estimates), και σε ορισμένες περιπτώσεις, και οι διαδικτυακοί τόποι των Στατιστικών Υπηρεσιών των χωρών – μελών της Ένωσης. Για την Ελλάδα ειδικότερα χρησιμοποιήσαμε και την βάση που διαθέτουμε στο Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, μια βάση που περιλαμβάνει όχι μόνον δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ αλλά και εξειδικευμένους δείκτες που υπολογίζονται με την χρήση αλγορίθμων που δημιουργήσαμε.
Τα κείμενα πλαισιώνονται από χάρτες, διαγράμματα, γραφήματα και πίνακες, μ’ ιδιαίτερη έμφαση, προφανώς, στην χαρτογραφική αναπαράσταση δεδομένων και δεικτών. Οι ένθετοι χάρτες επιτρέπουν στους αναγνώστες να κατανοήσουν καλυτέρα όχι μόνον τις χωρικές σχέσεις, την ποικιλομορφία και το δημογραφικό προφίλ του κάθε κράτους – μέλους της ΕΕ27, αλλά και τα αναδυόμενα χωρικά μοτίβα.
Η έκδοση έγινε με αφορμή το Συνέδριο για το «Δημογραφικό» που οργανώνει η Ακαδημία Αθηνών το 2026, στο πλαίσιο εκδηλώσεων για την συμπλήρωση των 100 ετών της λειτουργίας της.
Η προγραμματισμένη ημέρα κυκλοφορίας του άτλαντα είναι στα τέλη Νοεμβρίου 2026.
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
Κατάλογος Διαγραμμάτων – Πινάκων
Δύο λόγια για τους συγγραφείς
Πρόλογος
1. Συγκέντρωση και κατανομή του πληθυσμού
1.1 Η έκταση των χωρών – μελών της ΕΕ27
1.2 Ποσοστιαία (%) μεταβολή του πληθυσμού, 1960 – 2024
1.3 Ποσοστιαία (%) μεταβολή του πληθυσμού, 2001 – 2024
1.4 Η πληθυσμιακή πυκνότητα, 2024 (κάτοικοι ανά εκτάριο
2. Γήρανση
2.1 Διάμεση ηλικία (έτη), 1960
2.2 Διάμεση ηλικία (έτη), 1980
2.3 Διάμεση ηλικία (έτη), 2024
2.4 Πληθυσμός 65 ετών και άνω, ποσοστό (%) του συνολικού πληθυσμού, 1960
2.5 Πληθυσμός 65 ετών και άνω, ποσοστό (%) του συνολικού πληθυσμού, 1980
2.6 Πληθυσμός 65 ετών και άνω, ποσοστό (%) του συνολικού πληθυσμού, 2024
2.7 Πληθυσμός 85 ετών και άνω, ποσοστό (%) του συνολικού πληθυσμού, 1960
2.8 Πληθυσμός 85 ετών και άνω, ποσοστό (%) του συνολικού πληθυσμού, 1980
2.9 Πληθυσμός 85 ετών και άνω, ποσοστό (%) του συνολικού πληθυσμού, 2024
2.10 Πληθυσμός 85 ετών και άνω, ως ποσοστό (%) των 65+, 1960
2.11 Πληθυσμός 85 ετών και άνω, ως ποσοστό (%) των 65+, 1980
2.12 Πληθυσμός 85 ετών και άνω, ως ποσοστό (%) των 65+, 2024
3. Φυσικά ισοζύγια
3.1 Φυσικά ισοζυγία, 1960
3.2 Φυσικά ισοζυγία, 1980
3.3 Φυσικά ισοζυγία, 2024
3.4 Η εξέλιξη των Φυσικών Ισοζυγίων, 1960 – 2024
3.5 Η συμβολή του Φυσικού Ισοζυγίου στην μεταβολή του πληθυσμού, 1960 – 2025
4. Μεταναστευτικά ισοζύγια
4.1 Μεταναστευτικά Ισοζύγια, 1960
4.2 Μεταναστευτικά Ισοζύγια, 1980
4.3 Μεταναστευτικά Ισοζύγια, 2024
5. Γονιμότητα
5.1 H συγχρονική γονιμότητα
5.1.1 Συγχρονικός Δείκτης Γονιμότητας (παιδιά/γυναίκα), 1960
5.1.2 Συγχρονικός Δείκτης Γονιμότητας (παιδιά/γυναίκα), 1980
5.1.3 Συγχρονικός Δείκτης Γονιμότητας (παιδιά/γυναίκα), 2023
5.1.4 Αριθμός ετών με ΣΔΓ μικρότερο ή ίσο του 1,5 παιδιά/γυναίκα, 1980 – 2023
5.1.5 Μέση ηλικία (έτη) των γυναικών στη γέννηση των παιδιών τους, 1960
5.1.6 Μέση ηλικία (έτη) των γυναικών στη γέννηση των παιδιών τους, 1980
5.1.7 Μέση ηλικία (έτη) των γυναικών στη γέννηση των παιδιών τους, 2023
5.1.8 Οι εκτός γάμου γεννήσεις (%), 1960
5.1.9 Οι εκτός γάμου γεννήσεις (%), 1980
5.1.10 Οι εκτός γάμου γεννήσεις (%), 2023
5.2 Οι καισαρικές στην Ε.Ε
5.2.1 Καισαρικές ανά 1.000 γεννήσεις, 2009
5.2.2 Καισαρικές ανά 1.000 γεννήσεις, 2023
5.3 Η γονιμότητα των γενεών
5.3.1 Γονιμότητα των γενεών (παιδιά/γυναίκα), γενεά 1952
5.3.2 Γονιμότητα των γενεών (παιδιά/γυναίκα), γενεά 1982
6. Γαμηλιότητα
6.1 Πρώτοι γάμοι ανά 1.000 γυναίκες, 1961
6.2 Πρώτοι γάμοι ανά 1.000 γυναίκες, 1981
6.3 Πρώτοι γάμοι ανά 1.000 γυναίκες, 2023
6.4 Μέση ηλικία στον πρώτο γάμο (γυναίκες), 1961
6.5 Μέση ηλικία στον πρώτο γάμο (γυναίκες), 1981
6.6 Μέση ηλικία στον πρώτο γάμο (γυναίκες), 2023
7. Θνησιμότητα
7.1 Διαφορά στη μέση προσδοκώμενη ζωή κατά τη γέννηση μεταξύ γυναικών και ανδρών, 1960
7.2 Διαφορά στη μέση προσδοκώμενη ζωή κατά τη γέννηση μεταξύ γυναικών και ανδρών, 1980
7.3 Διαφορά στη μέση προσδοκώμενη ζωή κατά τη γέννηση μεταξύ γυναικών και ανδρών, 2024
7.4 Διαφορά στη μέση προσδοκώμενη ζωή στα 65 έτη μεταξύ γυναικών και ανδρών, 1960
7.5 Διαφορά στη μέση προσδοκώμενη ζωή στα 65 έτη μεταξύ γυναικών και ανδρών, 1980 .82
7.6 Διαφορά στη μέση προσδοκώμενη ζωή στα 65 έτη μεταξύ γυναικών και ανδρών, 2024
7.7 Μέση προσδοκώμενη ζωή (έτη) των ανδρών στη γέννηση, 1960
7.8 Μέση προσδοκώμενη ζωή (έτη) των ανδρών στη γέννηση, 1980
7.9 Μέση προσδοκώμενη ζωή (έτη) των ανδρών στη γέννηση, 2024
7.10 Μέση προσδοκώμενη ζωή (έτη) των γυναικών στη γέννηση, 1960
7.11 Μέση προσδοκώμενη ζωή (έτη) των γυναικών στη γέννηση, 1980
7.12 Μέση προσδοκώμενη ζωή (έτη) των γυναικών στη γέννηση, 2024
7.13 Κέρδη της μέσης προσδοκώμενης ζωής στη γέννηση ανάμεσα στο 1980 και το 2024, άνδρες
7.14 Κέρδη της μέσης προσδοκώμενης ζωής στη γέννηση ανάμεσα στο 1980 και το 2024, γυναίκες
7.15 Μέση προσδοκώμενη ζωή των ανδρών στα 65 έτη, 1960
7.16 Μέση προσδοκώμενη ζωή των ανδρών στα 65 έτη, 1980
7.17 Μέση προσδοκώμενη ζωή των ανδρών στα 65 έτη, 2024
7.18 Μέση προσδοκώμενη ζωή των γυναικών στα 65 έτη, 1960
7.19 Μέση προσδοκώμενη ζωή των γυναικών στα 65 έτη, 1980
7.20 Μέση προσδοκώμενη ζωή των γυναικών στα 65 έτη, 2024
7.21 Κέρδη της μέσης προσδοκώμενης ζωής στη γέννηση ανάμεσα στο 1960 και το 2024, άνδρες
7.22 Κέρδη της μέσης προσδοκώμενης ζωής στη γέννηση ανάμεσα στο 1960 και το 2024, γυναίκες
7.23 Κέρδη της μέσης προσδοκώμενης ζωής των ανδρών στα 65 έτη ανάμεσα στο 1960 και το 2024
7.24 Κέρδη της μέσης προσδοκώμενης ζωής των γυναικών στα 65 έτη ανάμεσα στο 1960 και το 2024
8. Γλωσσάρι Δημογραφικών Όρων
Χώρες – μέλη της ΕΕ27, απόλυτες τιμές και δείκτες, 2023 – 2024